“IRRIGATSIYA VA MELIORATSIYA” ILMIY-TEXNIK JURNAL, №2(16). 2019

Ўзбекистонда сунъий йўлдошли тизимни метрологиясини таъминлашда эталон геодезик тармоқни яратиш тамоиллари. А.А.Мирзаев - катта ўқитувчи, М.С.Хамдамов - ўқитувчи, Д.О. Михеев - магистрант  Самарқанд давлат архитектура қурилиш институти Ўзбекистонда сунъий йўлдошли тизимни метрологиясини таъминлашда эталон геодезик тармоқни яратиш тамоиллари. А.А.Мирзаев - катта ўқитувчи, М.С.Хамдамов - ўқитувчи, Д.О. Михеев - магистрант Самарқанд давлат архитектура қурилиш институти
Мақолада метрологик сертификатлаштиришни яратиш, сунъий йўлдош воситаларини сертификатлаш ёки текшириш ҳақида сўз боради. Сунъий йўлдошли эталон геодезик тармоғини яратишда шароитнинг иложи борича ишлаш жара¬ёнига яқин бўлиши зарур. Сунъий йўлдош геодезик тармоғи (ЭСГС) турли мақсадлар ва конфигурация, шу жумладан дастурий таъминотни ўз ичига олган сунъий йўлдош радионавигация тизимларининг (GPS, ГЛОНАСС ва шунга ўхшаш) жойини аниқлаш ва аппарат-дастурий тизимларни сертификатлаш учун мўлжалланган. Координаталар ва уларнинг ортирмаларини аниқлаш учун фойдаланиладиган сунъий йўлдош ўлчовларини қайта ишлаш учун мўлжалланган. Таянч сўзлар: эталон геодезик тармоғи, чизиқли базис, полигон, геодезик пунктлари, метрологик сертификатлаш.
Қишлоқ хўжалик ўсимликларига олтингугурт билан кимёвий ишлов берадиган чанглатгични лойиҳалаш Д. Джураев, И.Ж.Тоиров, А.З. Қиямов, ҚарМИИ, А.Э.Уришев – ТИҚХММИ, Н.С.Файзуллаева - ТДИУ Қишлоқ хўжалик ўсимликларига олтингугурт билан кимёвий ишлов берадиган чанглатгични лойиҳалаш Д. Джураев, И.Ж.Тоиров, А.З. Қиямов, ҚарМИИ, А.Э.Уришев – ТИҚХММИ, Н.С.Файзуллаева - ТДИУ
Мақолада муаллифлар томонидан қишлоқ хўжалик ўсимликларига олтингугурт препаратини чанглатишнинг янги технологияси яратилганлиги, унга асосан қишлоқ хўжалик ўсимликларининг геометрик ва технологик ўлчамлари асосида икки гуруҳга ажратилганлиги ва уларга алоҳида ишлов берилиши келтирилган. Келтирилган технологияни асосида ва уни аниқ бажарадиган олтингугурт универсал осма чанглатгичини технологик схемаси ишлаб чиқилган. Чанглатгичга ҳар бир гуруҳ учун алмаштириб ўрнатиладиган иш қисмлари лойиҳаланган. Универсал осма чанглатгичнинг технологик схемаси ҳар бир гуруҳ учун алоҳида ишлаб чиқилган ва уларнинг ишлаш жараёни келтирилган. Олтингугурт кимёвий препаратини физикавий хоссалари келтирилган. Олтингугурт ва шу турдаги кимёвий препаратларни чанглатадиган универсал осма чанглатгични намунаси ишлаб чиқилган ва уни дастлабки хўжалик синовлари ўтказилганлиги, унда асосан 8 соатлик иш вақтида 25–30 гектар узумзорларга ишлов бергани келтирилган. Яратилган янги технологияга ва универсал осма чанглатгичига ЎзР. Интеллектуал мулк агентлигини фойдали моделга патенти UZ FAP 00875 олинган. Таянч сўзлар: иш қисм, чанглатгич, иш унуми, олтингугурт талқони, зараркунандалар, касаллик, боғ, ўсимликлар, редуктор, шкив, тасма.
Сояни йиғиштиришда “Доминатор-130” ғалла комбайни иш кўрсаткичларини аниқлаш. К.Д. Астанақулов - т.ф.д., катта илмий ходим Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти Сояни йиғиштиришда “Доминатор-130” ғалла комбайни иш кўрсаткичларини аниқлаш. К.Д. Астанақулов - т.ф.д., катта илмий ходим Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти
Мақолада "Доминатор-130" комбайнининг сояни йиғиштиришдаги иш кўрсаткичларини аниқлаш бўйича тажрибавий тадқиқотлар натижалари келтирилган. Тажрибаларга кўра сояни йиғиштиришда "Доминатор-130" комбайни бункеридаги дон тозалиги 95,9 фоиз, комбайн янчгичидаги дон нобудгарчилиги 0,7 фоизни ташкил этиб, белгиланган талабларга жавоб берсада, аммо комбайн ўргичидаги дон нобудгарчилиги ва доннинг шикастланиши белгиланган талаблардан юқори бўлди. Шу сабабли сояни йиғиштириш учун комбайн ўргичидаги дон нобудгарчилиги ва янчгичидаги дон шикастланишини камайтириш имконини берадиган мақбул технологик параметр ва иш режимларини аниқлаш керак бўлади. Таянч сўзлар: соя, йиғиштириш, ғалла ўриш комбайни, ўргич, дуккаклар, дон, иш унуми, нобудгарчилик, дон тозалиги, шикастланиш.
Ғўза қатор ораларига кузги буғдой экишни механизациялашнинг илмий-техникавий ечими. А.К. Игамбердиев - т.ф.д., доцент Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти Ғўза қатор ораларига кузги буғдой экишни механизациялашнинг илмий-техникавий ечими. А.К. Игамбердиев - т.ф.д., доцент Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти
Мақолада ғўза қатор ораси тупроғига кузги буғдой экиш олдидан агротехник талаб даражасида ишлов берадиган, яхши уваланган тупроқ қатламини ҳосил қиладиган энергиятежамкор самарали технология ва уни таъминлайдиган техник восита ишлаб чиқилганлиги натижасида кузги буғдойни экиш олдидан сифатли ишлов берилган тупроққа экиш, униб чиққан буғдой уруғларининг қаторчаларда ва кўндаланг кесим бўйича бир текис жойлаштириш, бошоқларнинг йирик ва сонининг кўплигига, етиштирилган ҳосилнинг амалдаги усулга нисбатан гектарига 68,2 центнергача юқори ҳосил олишга эришиш мумкинлиги, иш унумини 26 фоизга орттириш, фойдаланиш харажатларини 20,6 фоизга камайтириш имконини бериши бўйича тадқиқот натижалари берилган. Таянч сўзлар: ғўза, ишлов бериш, ишчи органлар, энергиятежамкор технология, эккич, профиль, кўндаланг кесим, қатламларб ишлов бериш, ҳосилдорлик, агротехника, экиш, сеялка, тупроқ, механизациялаш, ишлов бериш жараёни, юмшатиш чуқурлиги, ўткирланиш бурчаги, сирпаниб кесиш.
Электр энергияси исрофларининг камайтириш муаммолари. А.Ж. Исаков - т.ф.д., доцент, А.Д.Рахматов - т.ф.н., доцент, Д.М.Очилов – магистрант  Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти Электр энергияси исрофларининг камайтириш муаммолари. А.Ж. Исаков - т.ф.д., доцент, А.Д.Рахматов - т.ф.н., доцент, Д.М.Очилов – магистрант Тошкент ирригация ва қишлоқ хўжалигини механизациялаш муҳандислари институти
Мақолада бугунги кунда Жиззах вилояти электр тармоқларида юзага келаётган исрофлар ва уларни бартараф этишдаги муаммолар келтирилган. Вилоятдаги электр энергияси исрофларининг миқдори катта бўлган ҳудудлардаги электр тармоқларини замонавий, такомиллашган қурилмалар билан жиҳозлаш, хатолиги кичик бўлган ўлчов асбоблари орқали маълумотлар олиб, тармоқ режимлари ва жараёнларни чуқур таҳлил қилинди. Олинган маълумотларга асосланиб ечимлар ва хулосалар баён этилди. Агар электр энергияси исрофлари миқдори 10 фоиздан 15 фоизгача бўлса, тижорат исрофлари талаб даражасида ва қониқарли деб қабул қилиниши мумкин, лекин корхонанинг исрофлар миқдорини бошқариш ва назорат қилиш структурасини такомиллаштириш тавсия қилинади. Агар электрэнергияси исрофлари миқдори 15 фоиздан 20 фоизгача бўлса, тижорат исрофлари юқори деб баҳоланади. Таянч сўзлар: электр энергияси исрофлари, техник исрофлар, инструментал хатоликлар, хусусий истеъмоллар, тепловизорлар, оператив ҳисоблар, техник ва ҳисобий электр энергияси исрофлари.